Lễ hội sách lần thứ 12 "Quảng trường Đỏ"
Từ ngày 4 đến ngày 7 tháng 6, lễ hội sách thứ 12 "Quảng trường Đỏ" đã diễn ra. Tôi cố gắng không bỏ lỡ những sự kiện như vậy, chủ yếu là để có cơ hội gặp gỡ các tác giả, đặt câu hỏi và xin chữ ký sách. Lễ hội này cũng không là ngoại lệ.
Tuy nhiên, có không quá nhiều tác giả mà tôi thấy thú vị, nhưng vẫn có một vài người. Tôi đã nghe bài phát biểu của Alexander Prokhanov và xin chữ ký cuốn sách "Sự sát hại các thành phố" của ông (cuốn sách này đã được chuyển thể thành bộ phim khá hay "Tín hiệu: Hành khách").
Tôi đã mua và đọc xong cuốn sách mới của Andy Weir "Dự án Ave Maria" (bộ phim "Ngày tận thế" đã được chuyển thể từ cuốn sách này, theo ý kiến của tôi, phim hay hơn sách). Tôi cũng đã mua một tuyển tập tác phẩm của Vladimir Bogomolov; tôi đã tặng cuốn "Cuộc chiến vì ngọn lửa" của Joseph Roni-lớn cho một người bạn (tôi đã có cuốn sách đó, nhưng bản in này có hình minh họa và bao gồm một vài tác phẩm khác).
Nhưng điều quan trọng nhất đối với tôi là cuộc gặp gỡ với các tác giả khoa học viễn tưởng! Thú vị thay, lần này có không nhiều độc giả tham dự buổi gặp gỡ với Lukyanenko và Panov. (Dù sao thì, Panov chưa bao giờ bỏ lỡ một hội chợ sách nào!)
Còn gì nữa! Cuộc gặp gỡ trong chương trình mang tên: "Các nhà văn khoa học viễn tưởng về AI và văn học", mà không đề cập đến tên tuổi của họ. Nếu không phải vì tôi quan tâm đến chủ đề này, và không mở phần mô tả ra - có thể tôi đã bỏ lỡ. Nhưng như vậy – tôi đã chuẩn bị, mang theo những cuốn sách chưa có chữ ký. Tôi xin trình bày với các bạn một mô tả ngắn gọn về cuộc gặp gỡ:
"Ngày cuối cùng của Lễ hội sách 'Quảng trường Đỏ - 2026' đã bắt đầu bằng việc đắm mình vào một tương lai rất thú vị.
Trong khuôn khổ buổi thảo luận 'Cuộc trò chuyện của các nhà văn khoa học viễn tưởng về AI và văn học', các nhà văn khoa học viễn tưởng hàng đầu của đất nước đã tập hợp: người sáng tạo ra các 'Đội tuần tra' Sergey Lukyanenko và tác giả của 'Thành phố bí mật' Vadim Panov. Người điều phối là thành viên hội đồng SPR, người dẫn chương trình truyền hình và phát thanh Vyacheslav Konovalov, người ngay từ đầu đã chuyển cuộc trò chuyện thành khía cạnh thực tế vì là một kỹ sư cũ.
Câu hỏi chính của cuộc gặp là sự xâm nhập của mạng nơ-ron vào sáng tạo.
Sergey Lukyanenko đã chia sẻ một tình huống hài hước gần đây xảy ra trong xưởng viết của mình, nơi một trong những người tham gia đã gửi một văn bản hoàn toàn do AI tạo ra. Văn bản đã được chọn, vì nó trông năng động và có văn phong của một tác giả mới bắt đầu, nhưng cuối cùng sự lừa dối đã bị phát hiện.
"Không thể lừa dối một bậc thầy, vì mạng nơ-ron sẽ không viết tốt hơn được, – nhà văn cảnh báo. – Và người nào gian lận chỉ cướp vị trí của một người sống, có tài năng."
Phân tích về bản chất của AI, Lukyanenko đã đưa ra công thức chính xác: "Mạng nơ-ron sai lầm với một tông giọng tự tin. Nó có thể cung cấp những phê bình được cân bằng, trơn tru, nhưng sẽ không bao giờ cung cấp đánh giá chân thành và nhiệt tình của con người, vì không có trải nghiệm cá nhân, nỗi đau và tâm hồn đứng sau lời nói của nó."*
Vadim Panov thì còn nghiêm khắc hơn với các mối đe dọa số, thừa nhận rằng bản thân ông nguyên tắc không sử dụng trí thông minh nhân tạo trong công việc.
"Tôi có đủ rắc rối của riêng mình, những thứ khác với tôi đơn giản là không cần thiết", – nhà văn đã nói với nụ cười. Suy nghĩ về bản chất của AI, ông đã thêm:* "Mạng nơ-ron cũng giống như cái xẻng: nó có thể dùng để đào đất, nhưng cũng có thể đánh vào đầu. Tất cả phụ thuộc hoàn toàn vào ai đang cầm công cụ."*
Theo ý kiến của các nhà văn khoa học viễn tưởng, mối nguy lớn nhất của sự tin tưởng mù quáng vào các thuật toán nằm ở sự suy thoái của tư duy con người. Như trong một bài hát cũ, khi robot làm việc chăm chỉ, trong khi con người vui vẻ, ở Quảng trường Đỏ đã vang lên cảnh báo chính: quan trọng là người sáng tạo và máy móc không đổi chỗ cho nhau.
Panov đã nhắc nhở rằng bộ não con người, có khả năng cho những sự hiểu biết thiên tài, hoạt động với năng lượng chỉ tương đương với một bóng đèn 15 watt, để lại các hệ thống điện tử ở mức tiêu thụ năng lượng gấp hàng triệu lần.
"Mạng nơ-ron để đạt được siêu trí thông minh thực sự sẽ cần một lượng lớn tài nguyên, tương đương với một phần ba năng lượng tiêu thụ của cả hành tinh, cho điều đó sẽ cần phải xây dựng hàng chục lò phản ứng nguyên tử".
Cuộc trò chuyện đã không thể không đề cập đến chủ đề cấy ghép và các giao diện mà Elon Musk đã thử nghiệm ngày hôm nay. Theo ý kiến của các nhà văn khoa học viễn tưởng, tất cả những công nghệ này được phát động không phải vì sự cứu rỗi của con người, mà vì các ý tưởng của chủ nghĩa chuyển giao và ảo tưởng về "sự bất tử số", chỉ có sẵn cho những người được chọn.
"Tôi rất hy vọng rằng toàn bộ hệ thống này sẽ sụp đổ trong quá trình", – Lukyanenko đã nói một cách mỉa mai, nhấn mạnh rằng nếu chiếc smartphone có thể được lấy ra từ túi và quên ở nhà, thì một chip cấy ghép sẽ kiểm soát ý thức 24 giờ một ngày. Điều tồi tệ nhất sẽ bắt đầu khi não bộ con người bắt đầu nhận lệnh từ bên ngoài như những suy nghĩ của chính mình.*
Kết thúc cuộc gặp gỡ, các nhà văn khoa học viễn tưởng kêu gọi độc giả không ngừng phát triển chất xám của riêng mình. Mặc dù máy móc có khả năng ngày hôm nay chứng minh những định lý toán học phức tạp và giúp đỡ trong cuộc sống hàng ngày, nhưng nó không biết sáng tạo ra những ý tưởng nguyên bản và đồng cảm, vì vậy, lời nói sống động của con người sẽ luôn không thể bị đánh bại."
Về vai trò của mạng nơ-ron trong việc viết bất cứ điều gì, câu trả lời của các nhà văn khoa học viễn tưởng rất nhất trí: mạng không thể nghĩ ra điều gì mới, nhưng nó thành công trong việc "đánh cắp" và kết hợp các đoạn trích từ các tác phẩm đã viết. Một trong những khán giả đã đặt câu hỏi: "Có nên gửi tác phẩm bắt đầu của mình cho mạng nơ-ron phê bình?" Câu trả lời: "Điều đó phụ thuộc vào kết quả bạn muốn đạt được!" Và ngay lập tức có một bổ sung từ một khán giả khác: cô đã kể rằng để thử nghiệm, cô đã hỏi mạng nơ-ron – liệu một tác phẩm cụ thể của A.S. Pushkin có tốt không? Câu trả lời là: "Nó thật kiệt xuất!". Sau đó, cô đã đề nghị mạng nơ-ron phân tích xem tác phẩm đó tồi tệ đến mức nào – và không còn gì nguyên vẹn từ nó nữa.
Tôi phải thêm rằng một năm trước tại hội chợ sách, tôi đã nghe từ các tác giả đang phát biểu rằng ở Mỹ, "văn học" do mạng nơ-ron tạo ra khá phổ biến: trên bìa sách có ghi rõ ràng điều đó, và mọi người vẫn mua…
Dĩ nhiên, sau đó là phiên ký tặng và chụp ảnh.
Chị gái tôi đã về – rất hài lòng, còn tôi ở lại để chờ buổi phát biểu của Zakhar Prilepin, người đang giới thiệu cuốn sách mới của mình "Vương quốc của kẻ khác". (Tại thời điểm này, tôi đã đọc xong cuốn sách và thậm chí đã viết một "phân tích" về nó.)
Prilepin đã nói rất nhiều và chi tiết, đến nỗi khán giả gần như không có thời gian để đặt câu hỏi. Thật ra, những người muốn có thể đặt câu hỏi trong phiên ký tặng: nếu họ đủ kiên nhẫn đứng xếp hàng. (Tôi đã chờ đợi ba giờ để đến lượt mình, trong khi người cuối cùng phải chờ năm giờ.)
Và vậy là lễ hội sách đã kết thúc với tôi…
Nhưng vào ngày 2 tháng 9 năm nay, hội chợ sách lần thứ 39 sẽ khai mạc tại Gostiny Dvor! Chúng ta sẽ đi chứ?
Chúc tất cả các bạn may mắn!